OBSZAR
ŹRÓDLISKOWY RZEKI KŁODNICY
Kłodnica już od
samych źródeł urzeka nas ciekawymi i wartościowymi
pod względem przyrodniczym terenami. Jednym z nich
jest obszar źródliskowy rzeki Kłodnicy. Z
uwagi na wyjątkowo cenny fragmentów krajobrazu
naturalnego obszar ten objęto ochroną. W 2001 roku
uchwałą Rady Miejskiej Katowic ustanowiono zespół
przyrodniczo - krajobrazowy „Źródliska Kłodnicy”
(zdjęcia 1-2)
Cały obszar
porośnięty jest lasem łęgowym z dobrze zachowanym
drzewostanem oraz bujnie wykształconym runie. Na
uwagę zasługują olchy czarne (Alnus glutinosa),
wśród których najstarsze okazy (120 letnie) osiągają
obwód pnia do 2 metrów oraz liczne gatunki objęte
ochroną prawną tj.: wawrzynek wilcze łyko (Daphne
mezereum), kopytnik pospolity (Asarum
europaeum), kruszyna pospolita (Frangula
alnus) czy kalina koralowa (Viburnum opulus).
Kompleks ten stanowi bardzo ważne miejsca rozrodu i
rozwoju płazów np.: ropuchy szarej (Bufo bufo),
rzekotki drzewnej (Hyla arboreta) czy traszki
zwyczajnej (Lissotriton vulgaris).
DOLINA KŁODNICY
Dolina Kłodnicy
na odcinku od Katowic Panewnik praktycznie do ujścia
potoku Jamna do Kłodnicy w Rudzie Śląskiej jest
zdecydowanie najciekawszym pod względem
przyrodniczym obszarem.
Dolina Kłodnicy,
obszar przyrodniczo cenny w Katowicach i Rudzie
Śląskiej.
Dolina zachowała
wiele ze swojego naturalnego stanu, rzeka silnie
meandruje, a w wielu miejscach zachowały się bardzo
ciekawe starorzecza. Największe i najlepiej
zachowane starorzecze zachowało się na wysokości
ośrodka wypoczynkowego „Przystań”. Na całej długości
doliny występują ponadto niewielkie oczka wodne,
obszary łąk wilgotnych i mokrych, trzcinowiska.
Podobnie jak sąsiadujący obszar doliny potoku Jamna
dolina Kłodnicy rozciąga się wśród kompleksów
leśnych tzw. lasów Kochłowickich. Dominującym jednak
elementem są tu różnego typu łąki. Spokojny obszar
położony z dala od zabudowań stwarza doskonałe
warunki do bytowania wielu gatunków roślin i
zwierząt. Najciekawsze okazy flory spotkać można na
terenach łąk. Wiele spośród występujących tu
gatunków objętych jest ochroną, np. kukułka
szerokolistna (Dactylorhiza majalis),
centuria pospolita (Centaurium erythraea) czy
bagno zwyczajne (Ledum palustre)..
Spośród
przedstawicieli fauny liczna grupę prezentują okazy
płazów i gadów, dla których tereny te są idealnym
miejscem do rozrodu. Liczną grupę stanowią też
ptaki, a bogactwo gatunkowe jest przeogromne. Pośród
gatunków pospolitych tj. bogatka (Parus major),
kukułka (Cuculus canorus) czy modraszka (Parus
caeruleus), występują gatunki rzadkie i
chronione. Do najciekawszych okazów możemy zaliczyć:
dzięcioła zielonego (Picus viridis), bekasa
kszyk (Gallinago gallinago), derkacza (Crex
crex).
Ciekawostką jest
również fakt, że jest to jedyne miejsce na Kłodnicy
gdzie możemy podziwiać czystą i przejrzystą wodę w
rzece, nieodstraszającą nieprzyjemnymi odorami
(zdjęcia 3-4)
DOLINA
POTOKU JAMNY
Dolina Potoku
Jamna położona jest w obszarze gminy Mikołów i Ruda
Śląska. W górnym odcinku potok przepływa przez
tereny miejskie, gdzie w wyniku prowadzonych
regulacji w większości płynie w betonowym korycie.
Już poniżej centrum Mikołowa potok oraz tereny
nadbrzeżne odzyskują swój naturalny charakter. Od
tego punktu (od momentu wpłynięcia na teren
dzielnicy Mikołów Mokre) praktycznie aż do ujścia do
Kłodnicy w Rudzie Śląskiej potok płynie zalesioną
doliną. Najbardziej interesujące przyrodniczo i
wartościowe obszary rozciągają się w środkowej
części potoku na granicy Mikołowa i Rudy Śląskiej. W
tym miejscu Jamna zachowała naturalny charakter, a
jej charakterystyczną cechą jest meandrowanie. W
obrębie doliny znajduje się kilka ciekawych oczek
wodnych, ale najcenniejszym elementem są torfowiska
niskie i wysokie. Torfowisko jest jednym z
typów mokradeł, na tyle uwodnionych, że występuje
tam specyficzna roślinność oraz zachodzą procesy
akumulacji osadów organicznych. Obszar, o podłożu
trudno przepuszczalnym pokryty jest zbiorowiskiem
roślin bagiennych i bagienno - łąkowych, wśród
których często występują gatunki zagrożone
wyginięciem i objęte ochroną. Na szczególną uwagę
zasługuje obszar torfowiska wysokiego, które
zaliczane jest do formacji roślinnych zanikających w
skali naszego kraju jak i również Europy. Ponadto
wzdłuż całej doliny potoku występują liczne
zalewiska śródleśne, szuwary, rozlewiska oraz
fragmenty mokrego lasu, tzw. olsu. Są to
obszary lasu porastające żyzne, bagienne siedliska,
o wysokim poziomie wody stojącej sięgającej nawet
kilkudziesięciu centymetrów.
Tak zróżnicowane
warunki przyrodnicze oraz znaczne oddalenie od
siedzib ludzkich stwarzają wręcz idealne warunki do
rozwoju wielu gatunków roślin oraz bytowania różnych
przedstawicieli fauny. Ciekawym przedstawicielem
świata roślin jest pływacz zwyczajny (Utricularia
vulgaris), bezkorzeniowa owadożerna roślina
pojawiająca się w zbiornikach wodnych tuż pod
powierzchnią wody (zdj.5-6)
Wśród chronionych
gatunków odnajdziemy duże skupiska skrzypów
olbrzymich (Equisetum maximum), fiołki
torfowe (Viola epipsila) w Polsce gatunek
krytycznie zagrożony czy ciemiężyce zielone (Veratrum
lobelianum) - gatunek trujący! Różnorodny świat
fauny reprezentowany jest przez liczne gatunki. Na
największą uwagę zasługują oczywiście gatunki
chronione. Należą do
nich m.in.: grzebiuszka ziemna (Pelobates fuscus),
traszka górska (Triturus alpestris), żmija
zygzakowata (Vipera berus) czy tygrzyk
paskowany (Argiope bruennichi) (patrz zdj.
6). Bardzo ciekawy jest również świat ptaków.
Gatunkom pospolitym tj. kowalik (Sitta europaea),
rudzik (Erithacus rubecula), modraszka (Parus
caeruleus) towarzyszą okazy uznawane za bardzo
rzadkie takie jak ślepowron (Nycticorax
nycticorax) najrzadsza z lęgowych w Polsce
czapli. Wędrując po tych rozległych i wspaniałych
terenach nie należy zapominać o przedstawicielach
ssaków, wśród których napotkać można lisy, sarny,
jelenie czy dziki.
Według danych
ankietowych na terenie gminy poza obszarem doliny
potoku Jamny zlokalizowanych jest również kilka
innych zbiorników wodnych.
Bezpośrednie
sąsiedztwo pięknych terenów leśnych rozciągających
się wzdłuż doliny potoku Jamny, liczne trasy
rowerowe bądź piesze oraz obecność stadniny koni
sprawia, że miejsce to jest chętnie odwiedzane przez
okolicznych mieszkańców. Dodatkowym atutem tego
miejsca jest funkcjonująca nad stawem w okresie
letnim knajpka, w której można ugasić pragnienie lub
po prostu odpocząć.
DOLINA BYTOMKI
Równie ciekawy
pod względem przyrodniczym oraz obfitości obszarów
mokrych jest teren Doliny Bytomki.
Pomimo, iż w przeszłości podejmowanych było wiele
działań mających negatywny wpływ dla środowiska
(chodzi tu o prace regulacyjne w korycie rzeki i na
terenach nadbrzeżnych) to zachowały się na tym
terenie miejsca szczególnie cenne przyrodniczo.
Rzeka płynie miejscami głęboką doliną, wśród której
rozsiane są liczne zbiorniki wodne, podmokłe łąki,
pola (często użytkowane np. do wypasu koni czy kóz).
W odróżnieniu od wcześniej omawianych dolin Kłodnicy
i Jamny obszar Bytomki często biegnie wśród terenów
miejskich. Najcenniejsze przyrodniczo miejsca
położone sa na terenie gminy Ruda Śląska. Naleza do
nich: staw i okalające go tereny położone między
ulicą Goduli a ul. Bytomską, staw powstały w miejscu
dawnych rozlewisk Orzegowskich, staw przy ulicy
Piastów i teren Parku im. Jana III Sobieskiego
(zdj.7).
Tereny te
stanowią malownicze zakątki, pośród których
rozkwitają różne formacje roślinne a przedstawiciele
różnych gatunków zwierząt wybierają je na miejsca
lęgowe. Najczęstszą formacją roślinną są szuwary i
trzcinowiska. Często w otoczeniu stawów występują
zarośla wierzbowe składające się z wierzb
płaczących, białych i kruchych. Pośród licznych
przedstawicieli ptaków spotkać można: bączka (Ixobrychus
minutus) gatunek objęty ścisłą ochroną czy
samotnika (Tringa ochr opus) a także gatunki
drapieżne np. pustułkę (Falco tinnunculus),
myszołowa (Buteo buteo) czy błotnika
stawowego (Circus aeruginosus). Łącznie na
tych terenach stwierdzono 122 gatunki ptaków w tym
89 gatunków lęgowych. Z ciekawostek miejsce to znane
jest jako największe zimowisko w Polsce kokoszki (Gallinula
chloropus) i wodnika (Rallus aquaticus).
